Secularisatie en religie

In 2001 ontving de Duitse filosoof Jürgen Habermas de vredesprijs van de Duitse boekhandel. Ter gelegenheid hiervan hield Habermas een rede getiteld Glauben und Wissen. Kort tevoren had de aanslag op de Twin Towers en het Pentagon plaatsgevonden. Habermas wijst erop dat achter deze aanslag religieuze motieven staken. En daarbij is het opmerkelijk dat de terroristen wél gebruik maakten van de moderne techniek, maar het moderne denken verder volledig afwezen. Wanneer je kijkt naar het fundamentalistische Christendom in de V.S. dan zie je, al is daar niet sprake van terrorisme, iets dergelijks.

Het moderne denken vormt voor gelovigen soms een gevaar voor hun religieuze overtuigingen. Men vreest alle zekerheid en houvast kwijt te raken. In onze moderne, geseculariseerde samenleving is er sprake van een duidelijke scheiding van Kerk en Staat.

Het feit dat veel moslims in onze westerse samenleving die moderne geseculariseerde wijze van denken zich niet hebben eigen gemaakt, wordt nu door veel modern denkende westerlingen als een gevaar gezien. Wordt nl. de religie weer een machtsfactor waardoor de publieke vrijheid wordt aangetast? Waar men vaak dacht dat religie langzamerhand alleen nog een rol speelt in het privébestaan van enkelingen, blijkt bij nader inzien religieus besef wel degelijk nog een rol te spelen in onze huidige, grotendeels onkerkelijke maatschappij. Zo stelt Habermas.

Zo voelen veel mensen een zekere huiver als het gaat om veredeling van genen, zeker als het menselijke genen betreffen. Bij veel mensen, ook buiten-kerkelijken, is er nl. nog altijd sprake van een religieus besef van het mysterie van het leven.

Oude scheppingsverhalen blijken nog een betekenisvolle verwijzing te vormen naar de dieptedimensie der werkelijkheid (Prof. P. Smits) of het Mysterie van het Zijn. Habermas stelt nu dat secularisatie niet vernietigend hoeft te zijn met betrekking tot religie. Dat is het geval als men weet oude verhalen naar hun essentie te vertalen.

Dat is de taak van een moderne, religieuze vereniging als de Walkartgemeenschap. Men zal moeten loslaten én vasthouden. Oude verhalen zal men moeten loslaten als beschrijvingen van gebeurtenissen om de diepere zin ervan te kunnen vasthouden. Die diepere zin bestaat in de verwijzing naar dat Mysterie van het Zijn, alles zijnde veschijnselen.