Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
overdenking (de zondebok)
15 oktober 2017
overdenking bij het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
overdenking nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

De kunst van het liefhebben

Kern
Liefde en levensvreugde sluiten het lijden niet uit, maar juist in. Deze drie, de levensvreugde, de liefde en het lijden, vormen met z’n drieën de diepte van onze realiteit, van ons bestaan hier op deze wereld.

 

Volledige tekst
De brief van Johannes gaat over de liefde. Johannes gebruikt dit woord en het woord liefhebben zo vaak, dat het af en toe een beetje wrevel opwekt, zo van: “ja, nu weten we het wel”, maar de passage die ik las bevat een mooie gedachte. Johannes verbindt hier liefde met angst en de gedachte dat angst liefde in de weg staat, spreekt mij aan. Liefde heeft alles te maken met bevrijding van angst en angst heeft op zijn beurt weer alles te maken met de barrière die de liefde in de weg staat. Liefde en vrijheid van angst zijn onafscheidelijk met elkaar verbonden. Maar er zijn veel omstandigheden die de bevrijding van angst in de weg staan. En angst is niet alleen een barrière voor liefde, angst maakt ook dat wij een deel van onszelf niet tot ontwikkeling brengen en ergens diep in ons wegstoppen.

Als wij geboren worden, dan stappen wij in het verhaal dat wij ons bestaan noemen. En als wij opgroeien, vertellen onze ouders en onze andere opvoeders, onze vrienden en kennissen, onze partners, ons het verhaal over hoe de wereld waarin wij gekomen zijn, in elkaar zit. En gaandeweg stappen we ook in onze volwassenheid in dat verhaal, dat wij dan gaan zien als de werkelijke wereld. En in heel veel gevallen wordt ons “levensverhaal” volgens vaste patronen geweven. Als je als meisje wordt geboren, dan is de kans groot dat je ouders voor jou een toekomst in hun gedachten hebben die lijkt op wat zij weten van een volwassen vrouw die volgens hun waarden en maatstaven in het leven staat. Als je als man geboren wordt, dan is dat hetzelfde proces. Gaandeweg word je bijgebracht hoe het is om een echte vrouw te zijn of een echte man. Tot welk geloof je behoort of tot welke stand. Hoe je je hebt te gedragen en wat je van jezelf moet vinden. Dat hele proces dat je in je jeugd en in je jonge volwassenheid ondergaat, vormt je en bepaalt in belangrijke mate hoe je later denkt en voelt. Het is een noodzakelijk proces, want op die manier leer je hoe je je moet aanpassen aan je sociale omgeving.

 

Maar dat proces kan ook een keerzijde hebben. Want meestal is het zo dat we graag willen voldoen aan het beeld waarvan wij denken dat de omgeving van ons heeft. We willen aan de verlangens van de mensen om ons heen voldoen en dat kan ten gevolge hebben dat we een deel van onszelf ontkennen. We vergeten dat deel gewoon, omdat dat sociaal veiliger is. Achter de sociale identiteit die we uitdragen, gaat dan een deel van onze ware persoonlijkheid verloren. Soms heeft dat tot gevolg dat we niet de talenten ontwikkelen die wel in ons aanwezig zijn. De angst om het in de ogen van de anderen niet goed te doen verhindert dan dat je je eigen persoonlijkheid ten volle ontwikkelt.. Er is een rake joodse anekdote over dit thema.

 

Het gaat over Jakob, die sterft en bij de hemelpoort aanklopt om te worden toegelaten. Hij wordt door God te woord gestaan en God vraagt: wat heb je tijdens je leven op aarde zo al gedaan? En Jakob antwoordt: Heer, ik heb alle heilige teksten bestudeerd en precies gedaan wat daarin staat.

Echt waar? zegt God en zijn gelaat betrekt een beetje. Was dat alles? O nee, zegt Jakob, ik heb aan de voeten gezeten van de allerbelangrijkste rabbi’s en als ik in de schriften niet kon vinden wat ik moest doen, vroeg ik het aan de rabbi’s. En ik deed precies wat zij mij vertelden. Trots kijkt Jakob op naar God, en hij verwacht dat hij nu een vooraanstaande plaats in de hemel zal krijgen, heel dicht bij God.

Maar God kijkt helemaal niet blij. Weet je, zegt hij tegen Jakob, ik heb eeuwen nagedacht over de mens die jij moest worden en die nodig zou zijn op de plaats en de plek waar jij geboren zou worden.

Ik heb jou een innerlijk weten meegegeven van jouw persoonlijke bestemming. Ik heb je rijkelijk van talenten voorzien om die bestemming te kunnen realiseren. Ik heb je hart vervuld van verlangen om datgene te doen waarvoor je was bestemd. Maar je hebt niet naar je hart geluisterd. Je hebt niets gedaan met al de talenten die ik je gegeven heb. Je bent niet de echte Jakob geworden. Het is jammer, maar je hebt tevergeefs geleefd.

 

En nadat hij een tijdje stil was geweest voegde God eraan toe: ik ben liefde en ik zal je dus toelaten tot de hemel. Ook ik als God moet mijn bestemming volgen. Je bent dus welkom in mijn hemel. Maar soms, als we elkaar aankijken, dan zul je de spijt in mijn ogen zien dat je niet geworden bent zoals ik je bedoeld had. En de pijn in je hart die je daarbij zult voelen, dat is misschien wel wat jullie mensen de hel noemen.

 

In de anekdote die ik zojuist vertelde, gaat het om de zelfverwerkelijking van een mens. Wie niet durft te luisteren naar zichzelf, kan die zelfverwerkelijking mislopen. Angst om het niet goed te doen verspert de liefde voor datgene wat je meedraagt en brengt je op een weg die niet voor jou bestemd is.

De brief van Johannes preekt de liefde die geen ruimte laat voor angst. Angst en liefde gaan niet samen. Wij, zoals wij hier zitten, zijn allemaal opgevoed met het christelijke gebod om de liefde in ere te houden, speciaal als het gaat om onze medemens. Heb de ander lief gelijk u zelf, wie kent deze uitspraak niet. Het is een kernthema van het christendom en in de kerken van weleer werden we tot in den treure opgeroepen om dit gebod van Jezus na te volgen. Maar wel als een gebod, en daar wringt het. De liefde laat zich namelijk niet als een gebod behandelen. Op het moment dat liefde er moet komen als een ‘Gij zult’ dan is het alleen maar een moreel voorschrift. Waardevol, dat zeker, veel kerken hebben geweldige dingen gedaan voor de misdeelde medemens, maar een moreel gebod bewerkt niet datgene in ons wat de liefde wel doet. Liefhebben doe je niet op gezag, liefhebben is een eigenschap van onze ziel. Wie die eigenschap toelaat in zichzelf, bemerkt dat hij zowel sterk als zacht is. Sterk in jezelf en zacht voor de medemens.

 

Je kunt niet liefhebben omdat je jezelf hebt opgelegd dat dat hoort en dat je dat daarom moet nastreven. Als je zo met de liefde omgaat, kom je onherroepelijk jezelf tegen, want liefhebben is een kunst die niet geleerd, maar ontdekt moet worden. Ik zeg opzettelijk ontdekken, in de betekenis van het dek eraf halen, zichtbaar maken wat aanwezig is maar verborgen is gebleven. Liefde als een zachte, sterke kracht is in ieder van ons aanwezig, maar we geven die liefde vaak de ruimte niet. Daar zijn allerlei redenen voor. Je kunt teleurgesteld zijn in de liefde. Je had alles over voor degene die je liefhad, je deed alles om het hem of haar naar de zin te maken, maar toen puntje bij paaltje kwam, kwam je bedrogen uit. Het voorwerp van je liefde liet je in de steek en gekwetst bleef je achter. Zo’n ervaring kan mensen ertoe brengen om zachte en liefdevolle gevoelens niet meer toe te laten: ze zijn bang om weer gekwetst te worden en hebben bij zichzelf besloten dat het er voor hen niet meer in zit. Ze sluiten zich af voor anderen die hun liefde aan hen betuigen en ze gaan geen emotionele relaties meer aan. In wezen is dit vermijdingsgedrag een reactie uit angst: angst voor teleurstelling, angst om te worden gekwetst. Die angst maakt liefde tot een illusie.

 

Een andere reactie kan zijn dat je je hals over kop in steeds weer andere relaties stort, in de hoop dat het nu allemaal goed zal komen. Een soort haasje over in emotioneel opzicht. Relaties komen en gaan, de ene relatie of vriendschap is nog niet beëindigd of de volgende staat alweer in de steigers.

De voorbeelden die ik gaf zijn natuurlijk extreem. Niet in alle mensenlevens gaat het er zo heftig aan toe. Maar ook in de gevallen dat mensen afscheid moesten nemen van hun partners op een te vroeg tijdstip door een ongeluk of ziekte, zie je dat het verlies van de geliefde kan leiden tot teruggetrokkenheid, het niet meer durven aangaan van een nieuwe relatie, of juist weer het omgekeerde: van de ene relatie naar de andere met een veel te grote snelheid. Ze kunnen niet meer echt liefhebben omdat de knauw te groot was en ze de kunst van het liefhebben niet meer machtig zijn.

Liefhebben, liefde koesteren, liefde ontvangen en liefde geven, we zeggen het gemakkelijk, maar eigenlijk is het een mysterie dat niet onder woorden te brengen is. Liefde is onzichtbaar, ondefinieerbaar en niet tastbaar. Liefde is niet grijpbaar maar o zo reëel aanwezig in degene die de liefde voelt en ontvangt. Waarachtige liefde is niet te begrijpen, je kunt je er alleen maar aan overgeven. Maar dat deden we ook, zullen de teleurgestelden en de zoekers zeggen. We verloren onszelf er helemaal in, we stelden geen eisen en toch liep het verkeerd af. Hoe kan dat? Dat kan omdat liefde zonder pijn en zonder lijden een illusie is. Liefde wordt in onze soms kille maatschappij voorgesteld als een gelukzalige toestand waarin geen dissonanten zijn. Maar iedereen die liefdevol omgaat met het deel van het leven dat hem is toegevallen, weet dat lijden, pijn hebben en verdriet ondergaan onontkoombare elementen van het mens-zijn zijn.

 

Onvoorwaardelijke liefde bestaat, maar die onvoorwaardelijke liefde kan alleen bestaan in combinatie met de onvoorwaardelijke bereidheid tot het ervaren van de pijn die het leven en de liefde ons soms aandoen. Vreugde en lijden, ze horen allebei bij de liefde. Je kunt als mens niet alleen maar de helft van de werkelijkheid hebben. Het is niet mogelijk om een leven te leiden waaruit iedere pijn, ieder verlies is uitgebannen. Je kunt, als je de liefde wilt ervaren, niet anders doen dan de werkelijkheid als geheel omarmen want alleen daardoor kun je je deel van de liefde ontvangen. Dat is overgave en die overgave is in staat tot het brengen van de diepste levensvreugde. En wie die levensvreugde wil, zal het lijden erbij moeten nemen. Liefde en levensvreugde sluiten het lijden niet uit, maar juist in. Deze drie, de levensvreugde, de liefde en het lijden, vormen met z’n drieën de diepte van onze realiteit, van ons bestaan hier op deze wereld.

 

In de christelijke traditie is het lijden in de ban geraakt van zonde en martelaarschap. Dat Christus heeft geleden is uitgelegd als boetedoening voor onze zonden. De christelijke leer is er een van schuld en boete, maar dat doet geen recht aan het gegeven dat lijden net zo onlosmakelijk verbonden is met het leven als vreugde. De liefde die niet dwingt, altijd geduldig is en nooit oordeelt, sluit dit in. Wie de liefde voor het leven en voor wie en wat hem geliefd is, koestert, vindt niet alles goed en loopt niet met een beate glimlach op zijn lippen op dit ondermaanse rond. De mensen die dit doen onderdrukken wat in ze leeft en lijken aan de buitenkant op een model-mens, en verwerven daardoor misschien het nodige aanzien, maar bij zulke zogenaamd perfect liefdevolle mensen heeft de liefde vaak zijn natuurlijke warmte verloren. En om die bordkartonnen liefde, daar gaat het nu juist net niet om. Waar het wel omgaat is het zoeken naar een houding van emotionele openheid, gestempeld door het mysterie dat de liefde is..Dat is de bereidheid om geraakt te worden in het hart. Door het leven in al zijn volheid, zonder voorwaarden en dus ook door pijn en verlies. Wie deze aanvaarding vanuit zijn emoties zonder enig oordeel kan beleven, raakt aan de liefde die alles doet groeien en bloeien. En kan het met die liefde steeds weer opnieuw proberen, hoe moeilijk dat soms ook is. Geef de liefde daarom de eer die haar toekomt: de eer om de bron van alle leven te zijn.