Mr.drs. Johan de Wit

Mr. drs. Johan de Wit is onze voorganger. Hij is in Leiden en in Kampen opgeleid tot jurist en theoloog. Naar eigen zeggen heeft hij zijn theologische studie ervaren als een heel uitgebreide cursus algemene ontwikkeling.

 

De verbeelding waartoe de menselijke geest in staat is, blijft hem verwonderen en vanuit die verwondering spoort hij ons aan tot zelfonderzoek.

Alles begint en eindigt bij het kennen van jezelf en wat ons is overgeleverd uit de oude boeken en met name de leringen en uitspraken van Jezus helpen ons daarbij. Door het filter van de man uit Nazareth kunnen wij de wereld anders zien dan wij gewend zijn en dat is, aldus Johan de Wit, het grote geheim van religieus zijn.

 

De vrijzinnigheid is voor hem de enige geloofsrichting waarin het raadsel van de verhouding tussen God en mens en ons bestaan in deze wereld op een aanvaardbare en voorstelbare manier ter sprake gebracht wordt.


Overdenkingen:
overdenking (de zondebok)
15 oktober 2017
overdenking bij het tiende gebod
17 september 2017
vrijheid
03 september 2017
overdenking Pinksteren
04 juni 2017
Meimaand Mariamaand
14 mei 2017
Overdenking Pasen 2017
16 april 2017
Blijf niet staren op wat vroeger was
19 maart 2017
overdenking nut van religie
19 februari 2017
overdenking kerst
25 december 2016
Beloften
11 december 2016
De roeping van Mozes
20 november 2016
Licht
16 oktober 2016
De ongrijpbaarheid van de liefde
18 september 2016
Schuld en schaamte
03 juli 2016
Angst
19 juni 2016
Pinksterpreek
15 mei 2016
Paaspreek
27 maart 2016
De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan
21 februari 2016
Het vijfde gebod
17 januari 2016
Kerstpreek 2015
25 december 2015
Menselijk tegenover
21 juni 2015
De trooster, heilige geest
17 mei 2015
Macht
15 maart 2015
Grondhoudingen van het koninkrijk
15 februari 2015
Kerstpreek 2014
25 december 2014
Richteren11: 29-35
16 november 2014
Correcties van de ziel
19 oktober 2014
Lazarus
21 september 2014
Licht
18 mei 2014
Paaspreek 2014
20 april 2014
De heilige geest
16 maart 2014
De bruiloft te Kana
16 februari 2014
De verloren zoon
19 januari 2014
Identiteit
17 november 2013
Eerbied voor de schepping
20 oktober 2013
Onze schaduw
15 september 2013
De ander
16 juni 2013
Pinksterpreek
19 mei 2013
Luchtfietserij
21 april 2013
Paaspreek 2013
31 maart 2013
Het koninkrijk van Jezus
17 maart 2013
Bildung
17 februari 2013
Wetenschap en wijsheid
27 januari 2013
kerstpreek 2012
25 december 2012
Wat blijft en voorbijgaat
18 november 2012
Geest
21 oktober 2012
Religie
16 september 2012
Verlangen naar eenheid
17 juni 2012
Het buitenissige
20 mei 2012
De kunst van het liefhebben
18 maart 2012
Verwachtingen
19 februari 2012
Idealisme
29 januari 2012
kerstpreek 2011
24 december 2011
Mens en tijd
20 november 2011
Vrijzinnigheid
16 oktober 2011
Wat beweegt ons?
04 september 2011
Het verlangen naar macht
15 mei 2011
Het verlangen naar macht
17 april 2011
Religie en wetenschap
20 maart 2011
Beeldvorming
20 februari 2011
De grenzen van het ego
23 januari 2011
Kerstpreek 2010
25 december 2010
Richting zoeken
27 november 2010
Metamorfosen
21 november 2010
Het goede leven
19 september 2010
Het 7e zegel
20 juni 2010
Hoeders
18 april 2010
Het onzichtbare christendom
21 maart 2010
Mozes
21 februari 2010
Simson
17 januari 2010
De Christus
15 november 2009
Hebben en zijn
18 oktober 2009
Een eigen weg
06 september 2009
Bevrijding door liefde
05 juli 2009
De verborgen Jezus
21 juni 2009
Leven in verhalen
17 mei 2009
Betekenis van het Evangelie
19 april 2009
De ander
15 maart 2009
Geest van de waarheid
15 februari 2009
God als geheim in ons leven
25 januari 2009
Kerstpreek 2008
25 december 2008
Verzet en overgave
21 december 2008
Tien geboden
16 november 2008
Relatie mens/natuur
19 oktober 2008
Het mysterie mens
21 september 2008
De geest
18 mei 2008
Liefde als leidraad
20 april 2008
Symbolen
13 april 2008
Exodus
30 december 2007
De 2e kant van de mens
16 december 2007
Geloven in de toekomst
09 december 2007
Natuur
02 december 2007
Trouw aan jezelf
26 november 2007
Projectie
19 november 2007
Geloof, hoop en liefde
12 november 2007
Vergeving
05 november 2007
Het leven als geschenk
28 oktober 2007
Ziel en geest
21 oktober 2007
Hoop
14 oktober 2007
Onderweg
07 oktober 2007
Martha en Maria
30 september 2007

Paaspreek 2014

Kern

In alle grote mythologieën en wijsheidstradities gaat het om de mystieke vereniging van alle tegenovergestelden. Maria Magdalena en Jezus kun je in dat perspectief zien als de verbeelding van de vereniging van het mannelijke en het vrouwelijke.

Het leidende beginsel van de grote verhalen is steeds: het leven kan niet verdergaan als de uitersten worden gescheiden. Lichaam en geest, mannelijk en vrouwelijk, vreugde en verdriet, kracht en kwetsbaarheid, zij dienen met elkaar tot synthese te worden gebracht.

Dat het Evangelie zo weinig aandacht aan Maria Magdalena heeft besteed, is eigenlijk een ontbrekende schakel in de ketting van levenslessen die datzelfde Evangelie ons wil geven.


Volledige tekst

In het fragment van Johannes neemt Maria Magdalena een vooraanstaande plaats in in de kringen rond Jezus. Zij is de eerste die hem ziet en spreekt na zijn dood. Zij vertelt de leerlingen erover en het verhaal wordt vervolgd met de weergave van bijzondere verschijningen van Jezus. 

Maria Magdalena of Maria van Magdala is eeuwenlang behandeld als een betrekkelijk onbelangrijke bijfiguur, en dat had alles te maken met de geringe waardering voor vrouwen en de neiging om aan de goddelijkheid van Jezus de consequentie te verbinden dat hij geen sexuele behoeftes zou hebben gekend. Een vrouw als zijn meest geliefde leerling past niet in die beeldvorming. 

Maar sinds korte tijd is deze Maria het onderwerp van intensieve studies en er wordt veel over haar gespeculeerd. Dat Jezus en zij geliefden waren is inmiddels wel algemeen bekend en geaccepteerd. Ook bestaat bij vele exegeten de overtuiging dat zij een zeer belangrijke rol heeft gespeeld bij het vormen en tot stand komen van de gemeenschap van de volgelingen van Christus. 

Ik heb er niet zoveel behoefte aan om uitvoerig stil te staan bij de vraag of Jezus gerouwd was met Maria Magdalena en ze samen een gezin hebben gesticht. Onlangs was er weer een krantenartikel over de vondst van een papyrusfragment waaruit dat zou blijken en dat wordt dan als een "schokkende" onthulling gepresenteerd.  

Ik vind er niets schokkends aan, want het lijkt mij heel begrijpelijk en logisch dat Jezus een vrouwelijke partner had. In zijn tijd en in de joodse traditie waarin hij stond, was het gebruikelijk en werd het als een morele plicht gezien van een rabbi om getrouwd te zijn. Jezus heeft ongetwijfeld niet celibatair geleefd, daarvoor was hij te menselijk en te warm van hart. Het is onlogisch om Jezus te zien als een warm invoelend mens maar hem op het gebied van heterosexuele relaties als a-sexueel of zelfs anti sexueel te beschouwen. 

In het apocriefe Evangelie van Filippus valt te lezen dat Jezus Maria meer lief had dan alle discipelen en hij haar vaak op de mond kuste. Dat de bruidssuite een plek van vertrouwen is en een teken van eenheid. Dit evangelie ziet Maria en Jezus als een liefdespaar. De "gewone" evangeliën volstaan met de vermelding dat Jezus Maria op bijzondere wijze liefhad. 

Religieuze en spirituele tradities hebben altijd geworsteld met de lichamelijke liefde waaraan mensen zich wijden. Zeker weten doe ik het niet, maar ik heb het idee dat we dat te danken hebben aan Plato. Plato was populair bij de kerkvaders van het vroege christendom en in zijn filosofie was alles wat uit de geest kwam van hogere orde dan de behoeften van het lichaam. De term platonische liefde herinnert daar nog aan. Platonische liefde is aanvaard, want die beperkt zich tot geestelijke omgang met elkaar, het blijft allemaal boven het middenrif. Maar seksuele omgang, erotische belevenissen, dat voltrekt zich onder het middenrif, het zijn aandriften die je moet bestrijden. Augustinus nam dit over en het celibaat in de RK kerk is de erfenis van zijn overtuiging. Dat een kunstmatig volgehouden zuiverheid in de vorm van het celibaat geen waarborg is voor onberispelijk gedrag is op pijnlijke wijze aan het licht gekomen. 

Inmiddels en ook misschien wel door het sexueel gedrag van veel priesters zijn we er wel van doordrongen dat er diepe en donkere schaduwkanten aan deze houding van religie tegenover lichamelijke liefde zitten. Het creëert angst en afstandelijkheid voor wat sexueel is en niet zelden geeft dat de aanzet tot neurosen en frustraties. Onderdrukking van sexualiteit is onnatuurlijk en gevaarlijk voor de ziel.

 Daarom is het tragisch dat het christendom zich heeft ontwikkeld tot een godsdienst met een anti-sexuele houding. Door die houding zijn talloze levens in de war geraakt en zijn gelovigen ten prooi gevallen aan schuldgevoelens en zelfontkenning. Door geen oog te hebben voor de spiritualiteit van de erotische band die tussen mensen kan bestaan, is er een hiaat ontstaan in de boodschap en de strekking van de Evangeliën, want die Evangeliën hebben steeds de hele mens tot voorwerp van beschouwing. En die hele mens bestaat nu eenmaal ook uit zijn verlangen naar Eros, de god van de lichamelijk beleefde liefde. Dat hiaat kan worden opgevuld als wij de geschiedenis van Maria van Magdala met andere ogen lezen dan tot nu toe vaak is gedaan. 

Dat gebeurt al op grote schaal in de wereld van de schrijvers. Er zijn veel romans en non-fictie publicaties over Maria en haar rol in de wereld van toen. De fantasie van de schrijvers is natuurlijk onbeperkt en het is niet gemakkelijk om je eigen beelden van haar met behulp van alles wat over haar is geschreven op orde te brengen. Laat ik daar dan ook maar niet aan beginnen en me beperken tot wat er volgens mij achter het succes van de literatuur over Maria schuilgaat. 

Ik denk dat wij allemaal op zoek zijn naar een manier om onze lichamelijkheid de plaats te geven die haar toekomt zonder ons geestelijk leven geweld aan te doen. We zoeken naar een synthese, waarin de kunstmatige tegenstelling tussen lichaam en geest zich oplost in de toewijding voor elkaar die de liefde geeft. Het beeld van Jezus en Maria die elkaar liefhebben, elkaar kussen en de bruidssuite betreden, is heel essentieel voor die synthese. Want het brengt ons ertoe om het lichamelijke en het geestelijke aspect van ons mens-zijn als volkomen gelijkwaardig te zien.  

Het helpt ons ook om de vermeende ongelijkwaardigheid van mannen en vrouwen uit ons gedachtegoed te bannen. Als je Maria ziet als de weduwe van Jezus, dan heeft zij zeker getreurd over het verlies van haar man.  

Maar zijn erfenis heeft zij beheerd en tot bloei gebracht door als eerste onder zijn leerlingen die erfenis te verspreiden en tot bloei te brengen. Uit de brieven van Paulus blijkt dat in heel veel vroege christengemeenschappen vrouwen een belangrijke en leidende rol speelden en dat duidt erop dat dat pas met de komst van het formele de dominerende rol van de priesters is ontstaan en gehandhaafd. 

In alle grote mythologieën en wijsheidstradities gaat het om de mystieke vereniging van alle tegenovergestelden. Maria en Jezus kun je in dat perspectief zien als de verbeelding van de vereniging van het mannelijke en het vrouwelijke.  

Voor de oude Grieken waren Zeus en Hera het voorbeeld voor het menselijke huwelijk en de bron van vitaliteit voor het universum. In India staat de eenheid van god en godin, zoals die van Vishnu en Laksmi, voor de kracht van het leven met al zijn creatieve en destructieve aspecten.

De voorbeelden verwijzen allemaal naar hetzelfde: het leven kan niet verdergaan als de uitersten worden gescheiden. Lichaam en geest, mannelijk en vrouwelijk, vreugd en verdriet, kracht en kwetsbaarheid. Dat het Evangelie zo weinig aandacht aan Maria heeft besteed, is eigenlijk een ontbrekende schakel in de ketting van levenslessen die datzelfde Evangelie ons wil geven. 

Daarom is het goed dat het paasverhaal niet heeft nagelaten haar te vermelden. Want het is de bedoeling van Pasen om ons aan te sporen tot nieuwe en andere gedachten over ons mens-zijn. De nieuwe mens in ons moet opstaan om ons los te maken van de uitgesleten paden, van de vastgeroeste ideeën en de vragen te stellen die daarbij horen. Een van die vragen is: zien wij niet voorbij aan de betekenis van het verhaal van Maria Magdalena als wij ons realiseren dat juist wat niet over haar geschreven is, veel belangrijker is dan wat wel over haar gezegd wordt? 

De vrouwen in het paasverhaal zagen het lege graf. De leegheid van het graf is symbolisch voor de verlatenheid van een bestaan waarin men zich neerlegt bij de situatie zoals die is en er eigenlijk geen gedachten meer aan wil wijden. 

Maar het lege graf is ook symbolisch voor de moed en standvastigheid die nodig was voor Maria om nu, als vrouw alleen en zonder hulp of machtige relaties, door te gaan op de weg van Jezus en zodoende zijn erfenis te beheren en te verrijken. Om het modern en misschien een beetje slordig te zeggen: zonder Jezus geen menselijke Maria, maar zonder Maria geen menselijke Jezus.